«Μάταιοι οι την πάσαν οικονομίαν τού Θεού αθετούντες και την της σαρκός σωτηρίαν αρνούμενοι και την παλιγγενεσίαν αυτής ατιμάζοντας...»
( Άγιος Ειρηναίος)


Του Αριστομένους Κ. Ματσάγγα

   Ο Γνωστικισμός ήταν ένα ευρύ πνευματικό, θρησκευτικοφιλοσοφικό ρεύμα, που απείλησε σοβαρά την Εκκλησία κατά τον Β' αιώνα, με έντονες συγκρητιστικές τάσεις από στοιχεία ελληνικά, βαβυλωνιακά, αιγυπτιακά, ιρανικά, ιουδαϊκά (τού αιρετικού Ιουδαϊσμού) και χριστιανικά. Οι εκφραστές αυτού τού ρεύματος, με τη διδασκαλία τους για το Θεό, τον κόσμο, τον άνθρωπο ανέτρεπαν όλο το αποστολικό κήρυγμα της Εκκλησίας και το μυστήριο της θείας Οικονομίας, γιατί:

  • Δίδασκαν ένα θεό απόλυτα «ξένο» και «άσχετο» προς την ιστορία και τον κόσμο, (αντιϊστορική αντίληψη για το Θεό).
  • Διέκριναν οξύτατα τον «Αγαθό Θεό» από τον «Δημιουργό Θεό».
  • Υποτιμούσαν βαθύτατα τον άνθρωπο, την ύλη και τον κόσμο.
  • Χαρακτηρίζονταν από έναν έντονο αντιϊουδαϊσμό.
  • Αμφισβητούσαν τον Χριστό της ιστορίας ως τον σαρκωθέντα Θεό Λόγο.
  • Κήρυτταν ότι η σωτηρία τού άνθρωπου δεν είναι αποτέλεσμα τού λυτρωτικού έργου τού Χριστού και δωρεά τού Πνεύματος μέσα στην Εκκλησία, αλλά καρπός κάποιας σχέσης με μια μυστική «γνώση», που ο Χριστός εμπιστεύτηκε σ' έναν από τους Αποστόλους, και η οποία γίνεται κτήμα από τους «πνευματικούς» ανθρώπους της Εκκλησίας.

Η παρούσα εργασία σκοπό έχει να φέρει σε επαφή τον αναγνώστη με τον γνωστικισμό, τις γνωστικές σέκτες και τις διδασκαλίες του. Μέσα από αυτή την επαφή θα μπορέσει να γίνει κατανοητή η εκ των έσω πολεμική που ασκήθηκε στην Εκκλησία στα πρώτα χρόνια της ζωής της. Από την αντιπαράθεση με τις γνωστικές αιρέσεις, οι οποίες εμφανίστηκαν ήδη από την εποχή των αποστόλων, ο χριστιανισμός ξεκίνησε την διατύπωση του δόγματος. Παράλληλα, ελπίζουμε ο αναγνώστης, να αποκτήσει τα απαραίτητα εφόδια, για την  αναγνώριση της ταυτότητας σύγχρονων απόψεων και ιδεών, που ως νέο-γνωστικές, έχουν τις ρίζες τους σ’ εκείνη την εποχή.

Για τους σκοπούς αυτούς η εργασία αποτελείται από έξι μέρη.

ΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟΣ

Με τον όρο γνωστικισμός εννοείται ένα προχριστιανικής καταγωγής φιλοσοφικό και θρησκευτικό κίνημα, δείγμα του συγκρητισμού της ρωμαϊκής εποχής ο οποίος είχε τις ρίζες του στα μεσογειακά ήθη της ελληνιστικής περιόδου. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε επίσης για να περιγράψει διάφορες θρησκευτικές ομάδες των πρώτων τεσσάρων μεταχριστιανικών αιώνων. Ο γνωστικισμός αποτελούσε ένα σωτηριολογικό θρησκευτικό σύστημα, βασισμένο στην μυστικιστική έννοια της Γνώσης, το οποίο στις περισσότερες περιπτώσεις αποδεχόταν ως λυτρωτική θεότητα τον χριστιανικό Ιησού Χριστό, προσδίδοντάς του όμως διαφορετικές ιδιότητες απ' ότι ο χριστιανισμός. Οι γνωστικοί, διεσπαρμένοι σε διάφορες αυτόνομες κοινότητες και χωρίς κεντρικό συντονισμό ή συγκεντρωτικό ιερατείο, ουσιαστικά εκριζώθηκαν ως τον πέμπτο αιώνα από την επίσημη χριστιανική Εκκλησία και τον ρωμαϊκό Στρατό, αν και γνωστικά συστήματα επέζησαν μέχρι και τα τέλη του Μεσαίωνα, καθώς η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε θεσπίσει πλέον ως κρατική και μόνη αποδεκτή θρησκεία τον χριστιανισμό. Εξίσου σημαντικός λόγος για την εξάλειψή τους απέβη η συστηματική περιφρόνηση του φυσικού κόσμου, με την ιδιαίτερη μετάθεση του βάρους της διδασκαλίας τους προς την αρχή και δημιουργία του Σύμπαντος, καθώς και ο συνήθως αυστηρός ασκητικός βίος που δίδασκαν, συνοδευόμενος από περιφρόνηση του σώματος.

Joomla SEF URLs by Artio